هفدهم ژوئن، «روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی و خشکسالی»، بیش از آن‌که یک مناسبت تقویمی باشد، یادآور ضرورتی علمی و جهانی است. این روز در سال ۱۹۹۴ و با تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در راستای حمایت از «کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی» (UNCCD) نام‌گذاری شد. اگرچه در آغاز، تمرکز این کنوانسیون بر مدیریت پایدار اراضی در مناطق خشک و نیمه‌خشک بود، اما امروزه نگاه به این موضوع گسترده‌تر شده است. بیابان‌زایی دیگر صرفاً به معنای پیشروی شن‌زارها نیست، بلکه فرایندی از «تخریب سرزمین» است که گاه از سرچشمه‌ها آغاز می‌شود. در این میان، کوهستان‌ها به‌عنوان «برج‌های آبی» زمین، نقشی راهبردی و تعیین‌کننده در پایداری اکوسیستم‌ها و حیات جوامع انسانی ایفا می‌کنند.

از منظر هیدرولوژی، کوهستان‌ها موتور محرک چرخه آب در حوضه‌های آبریز به شمار می‌روند. پوشش گیاهی ارتفاعات، با تثبیت خاک و افزایش نفوذپذیری آن (Soil Infiltration)، همانند اسفنجی طبیعی عمل کرده و رواناب‌های سطحی را جذب و به سفره‌های آب زیرزمینی هدایت می‌کند. هرگاه این اکوسیستم‌های ارزشمند بر اثر تغییرات اقلیمی یا فشارهای انسانی آسیب ببینند، فرسایش خاک تشدید شده و در پی آن، تغذیه آبخوان‌ها کاهش می‌یابد. نتیجه این روند، گسترش خشکی و افزایش خطر بیابان‌زایی در مناطق پایین‌دست خواهد بود. به بیان دیگر، کوهستان‌ها نخستین خط دفاعی در برابر تخریب سرزمین و پیشروی بیابان‌ها هستند.

جامعه کوه‌نوردی نیز به‌عنوان دیده‌بانان میدانی و حامیان حریم کوهستان، پیوندی ناگسستنی با حفاظت از این شریان‌های حیاتی سرزمین دارد. در رویکرد نوین، کوه‌نوردی تنها پیمایش مسیرهای دشوار نیست، بلکه تعهدی آگاهانه به اخلاق زیست‌محیطی و صیانت از اکوسیستم‌های شکننده کوهستانی است. در چنین نگاهی، هویت کوه‌نورد با شناخت عمیق محیط طبیعی و مسئولیت‌پذیری در قبال آن معنا می‌یابد.

برای نمونه، فرسایش ناشی از تردد خارج از مسیرهای پاکوب در نواحی ساب‌آلپاین، علاوه بر آسیب به پوشش گیاهی مقاوم کوهستان، روند طبیعی شکل‌گیری و احیای خاک را که طی قرن‌ها ایجاد شده است، در زمانی کوتاه مختل می‌کند. از این‌رو، رعایت اصول محیط‌زیستی در فعالیت‌های کوه‌نوردی، بخشی جدایی‌ناپذیر از حفاظت از منابع پایه سرزمین محسوب می‌شود.

امروز، در روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی و خشکسالی، رسالت یک کوه‌نورد مسئول فراتر از صعود به قله‌هاست. ما با درک اهمیت این تلاش جهانی و بهره‌گیری از مشاهدات میدانی خود در ارتفاعات، می‌توانیم به مروجان «مدیریت پایدار کوهستان» تبدیل شویم. حفاظت از هر وجب خاک در ارتفاعات، تضمین‌کننده پایداری حیات در کیلومترها دورتر و در دشت‌های پایین‌دست است. بیایید با هر گام در کوهستان، در تحقق اهداف جهانی «خنثی‌سازی تخریب سرزمین» (Land Degradation Neutrality) سهیم باشیم؛ چرا که آینده دشت‌های ما، در گرو سلامت قله‌های ماست.

کمیته حفظ محیط‌زیست کوهستان
فدراسیون کوه‌نوردی و صعودهای ورزشی