هفته جهانی خفاش (Bat Week) هر سال از ۲۴ تا ۳۱ اکتبر(۲تا۹ابان)، با هدف افزایش آگاهی درباره اهمیت خفاش‌ها و حفاظت از زیستگاه‌های آن‌ها برگزار می‌شود.

خفاش‌ها در کنترل حشرات، گرده‌افشانی و پراکنش بذرها نقش دارند. حفاظت از آن‌ها برای جامعه غارنوردی و غارشناسی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا غارها پناهگاه ضروری برخی گونه‌ها هستند.

خفاش‌ها به راسته خفاش‌سانان (Chiroptera) تعلق دارند و تنها پستانداران دارای پرواز فعال و پایدار هستند. بیش از ۱۵۰۰ گونه از آن‌ها شناخته شده است. بسیاری حشره‌خوارند و برخی از میوه یا شهد تغذیه می‌کنند. بسیاری از گونه‌ها با پژواک‌یابی (Echolocation)، یعنی تولید صدا و تحلیل پژواک آن، موانع و طعمه را شناسایی می‌کنند.

مهم‌ترین نقش‌های اکولوژیکی خفاش‌ها عبارت‌اند از:
🔹کنترل طبیعی حشرات: تغذیه از حشرات، از جمله برخی آفات کشاورزی، و کمک به تنظیم جمعیت آن‌ها.
🔹گرده‌افشانی: انتقال گرده میان گل‌ها توسط برخی گونه‌های شهدخوار.
🔹پراکنش بذر: کمک به باززایی پوشش گیاهی توسط گونه‌های میوه‌خوار.
🔹نوع و میزان این خدمات به گونه خفاش و شرایط زیست‌بوم وابسته است.

همه خفاش‌ها غارزی نیستند؛ اما برخی گونه‌ها برای استراحت، زادآوری و زمستان‌گذرانی از غارها استفاده می‌کنند. دما، رطوبت و امنیت پناهگاه در انتخاب آن مؤثر است.
مزاحمت انسانی در دوره خواب زمستانی می‌تواند با بیدارکردن خفاش‌ها، مصرف ذخایر انرژی را افزایش دهد. اختلال در کلونی‌های زادآور نیز ممکن است به ترک پناهگاه یا افزایش تلفات منجر شود.

بنابراین، مدیریت بازدید در دوره‌های حساس زیستی ضروری است.

اصول غارنوردی مسئولانه در زیستگاه‌های خفاش
اصل اساسی، پرهیز از اختلال و رعایت موارد زیر است:
1️⃣رعایت محدودیت‌های فصلی بازدید در دوره‌های زادآوری و زمستان‌گذرانی، مطابق نظر مراجع مسئول و متخصصان.
2️⃣خودداری از لمس، زنده‌گیری یا جابه‌جایی خفاش‌ها، مگر در فعالیت‌های تخصصی و مجاز.
3️⃣پرهیز از نور مستقیم و شدید، فلاش، سروصدای زیاد و توقف طولانی کنار کلونی‌ها.
4️⃣خودداری از تغییر دهانه، مسدودکردن گذرگاه‌ها و دست‌کاری پناهگاه بدون ارزیابی تخصصی.
5️⃣پاک‌سازی و، در صورت لزوم، ضدعفونی پوشاک و تجهیزات مطابق دستورالعمل معتبر و توصیه سازنده، برای کاهش خطر انتقال عوامل بیماری‌زا میان غارها.

تهدیدها و ضرورت پایش علمی:
تخریب زیستگاه، از دست رفتن پناهگاه‌ها و مزاحمت انسانی از تهدیدهای مهم خفاش‌ها هستند. ارزیابی این تهدیدها به داده‌های مستند نیاز دارد.
سندرم بینی سفید (White-nose Syndrome)، بیماری قارچی مؤثر بر خواب زمستانی، در برخی جمعیت‌های خفاش آمریکای شمالی تلفات گسترده ایجاد کرده است؛ بااین‌حال، وضعیت یک منطقه را نباید بدون شواهد علمی به مناطق دیگر تعمیم داد.
شناسایی پناهگاه‌های مهم، پایش فصلی، آموزش غارنوردان و تدوین ضوابط بازدید متناسب با هر غار، از اقدامات پیشنهادی برای حفاظت هستند. همکاری غارنوردان، غارشناسان، متخصصان خفاش و مراجع محیط‌زیست در این زمینه اهمیت دارد.ثبت مشاهدات باید با کمترین مزاحمت انجام شود؛ شناسایی قطعی گونه، برآورد جمعیت و تشخیص بیماری نیازمند بررسی تخصصی است.
انتشار اطلاعات مکانی پناهگاه‌های حساس باید با ملاحظات حفاظتی همراه باشد.

هفته جهانی خفاش یادآور آن است که غار تنها مسیر پیمایش یا موضوع نقشه‌برداری نیست، بلکه زیستگاهی زنده است. شناخت علمی، کاهش مزاحمت و غارنوردی مسئولانه، پایه‌های حفاظت از حیات زیرزمینی هستند.

روابط عمومی کمیته غارنوردی وغارشناسی

پوستر را در ادامه ملاحظه نمائید: ...